Regeltoestand 2

Het Nederlandse stroomnet moet elke seconde precies in balans zijn: er moet evenveel stroom worden geproduceerd als verbruikt. TenneT, de beheerder van het hoogspanningsnet, kijkt elk kwartier of dat gelukt is en grijpt in waar nodig.

TenneT publiceert voor elk kwartier (Imbalance Settlement Period, ISP) een regeltoestand, die de balansstatus van het Nederlandse hoogspanningsnet weergeeft:

• Regeltoestand 0 — geen onbalans, TenneT hoeft geen reservevermogen in te zetten.
• Regeltoestand −1 — overschot in het systeem; TenneT regelt af via aFRR.
• Regeltoestand +1 — tekort in het systeem; TenneT regelt op via aFRR.
• Regeltoestand 2 — een tekort slaat om in een overschot, of andersom; TenneT activeert binnen hetzelfde kwartier zowel op- als afregelreserves. 

In de meeste kwartieren staat het systeem één kant op. Of er is een tekort aan stroom (TenneT regelt op), of er is een overschot (TenneT regelt af). Dan geldt één onbalansprijs voor het hele kwartier.

In een regeltoestand 2-kwartier loopt het anders: het systeem slaat midden in het kwartier om, bijvoorbeeld van overschot naar tekort. TenneT moet in datzelfde kwartier zowel op- als afregelen. Het gevolg: voor dat ene kwartier gelden twee prijzen in plaats van één. Dat noemen we dual pricing.

Wanneer treedt Regeltoestand 2 op?

Deze situatie ontstaat vooral door snelle en onvoorspelbare fluctuaties in elektriciteitsproductie en -vraag. 

Zon en wind die snel veranderen. Een wolkenbank trekt over een zonnepark, een windvlaag zwakt plotseling af. De productie wijkt af van wat de markt had ingepland.

Te veel partijen die tegelijk reageren. Als batterijen, EV-laders en flexibele installaties allemaal hetzelfde doen op hetzelfde moment, slingert het systeem door. Een tekort verandert in een overschot voordat TenneT kan bijsturen.

Massaal en synchroon curtailen. Als grote zonne- of windparken bij negatieve prijzen op hetzelfde moment hun productie afschakelen om SDE-verlies te voorkomen, kantelt een overschot binnen enkele minuten in een tekort. Curtailment is een nuttig instrument, maar zonder coördinatie wordt het zelf een oorzaak van regeltoestand 2.

Voorspellingen die uit elkaar lopen. Hoe meer korte-termijnvariatie er in het systeem zit (en die neemt elk jaar toe), hoe vaker er een verschil ontstaat tussen wat de markt verwacht en wat er werkelijk gebeurt.

De laatste oorzaak is de afgelopen jaren dominant geworden. Hoe meer flexibel vermogen op de markt komt zonder gecoördineerd te reageren, hoe groter de kans op overcorrecties.

Hoe vaak komt het voor?

• 2005–2015: Regeltoestand 2 was zeer zeldzaam.
• 2015–2020: Door toenemende duurzame opwekking (zon en wind) nam het aantal incidenten toe.
• 2021–2026: Sterke groei van Regeltoestand 2, met in januari 2026 32% van alle kwartieren.

Jaartal - % kwartier in Regeltoestand 2

• 2010 - 0%
• 2015 - 1%
• 2021 - 7%
• 2022 - 11%
• 2023 - 8%
• 2024 - 17%
• 2025 - 28%
• 2026 (januari) - 32%

Gevolgen voor marktpartijen

Door dual pricing (twee verschillende onbalansprijzen binnen één kwartier) kunnen twee situaties ontstaan:

• Positieve onbalans (overschot): Partijen ontvangen doorgaans lagere of zelfs negatieve prijzen
• Negatieve onbalans (tekort): Partijen betalen vaak hoge prijzen voor hun tekort

Ondanks dat een van deze situaties 'positief' heet, zijn beiden negatief voor je inkomsten. Kort gezegd: in een gewoon kwartier verdien je aan de 'goede kant' van de onbalans. In regeltoestand 2 verlies je aan beide kanten.

Hierdoor ontstaan extra financiële risico’s en onzekerheden. Dit maakt nauwkeurige voorspellingen en risicomanagement essentieel.

Impact op systeemstabiliteit

Frequent voorkomen van Regeltoestand 2 kan zorgen voor:

• Hogere eisen aan de inzet van regel- en noodvermogen
• Hogere frequentieafwijkingen en daarmee uitdagingen voor het behouden van een stabiel elektriciteitssysteem
• Potentiële operationele risico’s voor het Europese elektriciteitsnet

Wat het voor jou betekent

Ben je zonneparkeigenaar? Je PPA-partij verhandelt jouw stroom op markten waar regeltoestand 2 steeds vaker voorkomt. Verkeerde keuzes daar raken hun marge en daarmee indirect ook wat zij voor jouw stroom kunnen bieden. Het verschil tussen een PPA-partij die dit goed managet en een die dat niet doet, loopt op jaarbasis flink op.

Heb je een windpark? Wind is moeilijker nauwkeurig te voorspellen dan zon. Een windvlaag die plotseling afzwakt of juist opsteekt is vaak zelf een aanleiding voor regeltoestand 2. Je PPA-partij staat daardoor extra vaak in lastige kwartieren, en hoe ze daarmee omgaan raakt direct wat ze voor jouw stroom kunnen bieden. Daarbij vallen windpieken vaak in nacht- en stormperiodes met lage of negatieve prijzen, momenten waarop ook je SDE++-subsidie geraakt wordt

Heb je een batterij? Eenvoudig laden bij negatieve prijzen en ontladen bij positieve prijzen werkt steeds slechter. Regeltoestand 2 vreet aan dat businessmodel; je hebt voorspellingen nodig die kunnen inschatten of een kwartier in regeltoestand 2 dreigt te belanden.

Relevante beleids- en marktontwikkelingen 

TenneT werkt binnen het Europese kader van EBGL (Electricity Balancing Guideline) en SOGL (System Operation Guideline). Die twee EU-verordeningen harmoniseren hoe balanceringsmarkten en systeembedrijfsvoering in heel Europa werken. Bijna alle stappen hieronder zijn directe gevolgen daarvan.

In iets meer dan een jaar tijd nam TenneT meerdere maatregelen:

December 2024 — TenneT wachtte 5 minuten met het publiceren van balansinformatie, om te voorkomen dat marktpartijen massaal tegelijk zouden reageren.

Juli 2025 — die wachttijd werd weer ingekort tot 2 minuten. De eerste maatregel had te weinig effect en kostte transparantie.

November 2025 — balansinformatie wordt nu elke 12 seconden gepubliceerd, vijf keer per minuut.

3 februari 2026 — TenneT berekent de regeltoestand op basis van diezelfde 12-secondendata.

Juni 2026 — start van een nieuw Europees balanceringsproduct dat het Nederlandse systeem verder integreert met buurlanden.

2027–2028 — invoering van een schaarstecomponent in de prijsvorming.

Daarnaast werd op 1 oktober 2025 de dagmarkt overgezet van uur- naar kwartierprijzen (96 prijzen per dag in plaats van 24). De prijs sluit nu beter aan op de werkelijke situatie op het net.

Sinds Nederland in oktober 2024 is aangesloten op het Europese balanceringssysteem PICASSO, kan TenneT goedkoper bijsturen door reservevermogen uit buurlanden in te zetten. Dat heeft de gemiddelde onbalansprijzen in 2025 met circa 35% gedrukt, maar het lost het regeltoestand-2-probleem zelf niet op.

Welke technologische trends kunnen helpen?

Naast wat TenneT zelf doet, zijn er bredere ontwikkelingen die de slingerbeweging op de onbalansmarkt kunnen dempen. Bijvoorbeeld:

1. Actief handelen op meerdere markten in plaats van passief reageren. Slim aangestuurde batterijen, zonneparken, windparken voegen gecoördineerd vermogen toe. Door steeds de juiste markt te kiezen help je het net te balanceren, en verdien je het meest. Of deelname aan een specifieke markt (zoals Day Ahead, Intraday, Ex-post) of een balanceringsproduct (zoals aFRR) loont, verschilt per asset, locatie en strategie. Het zijn afzonderlijke instrumenten binnen een bredere multi-marktbenadering, geen vanzelfsprekend verdienmodel op zichzelf.
    
2. Voorspellende algoritmes voor regeltoestand 2. Hoe accurater marktpartijen kunnen inschatten of een kwartier in regeltoestand 2 dreigt te vallen, hoe minder ze blind op het onbalanssignaal reageren.
    
3. Snellere data-infrastructuur. Met de 12-secondendata van TenneT (sinds november 2025) kunnen marktpartijen scherper en minder reactief sturen. Wie zijn systemen op die granulariteit aanpast, corrigeert minder vaak te laat of te hard. 
    
4. Standaardisatie van aFRR-biedingen (XML-formaat, uitrol 2026). Een lagere technische drempel voor batterijen, vraagrespons en aggregators om aan aFRR mee te bieden voor de assets waarvoor dat loont. 
    
5. Strategisch curtailen door zonne- en windparken. Als parken hun productie bewust afregelen voordat een overschot ontstaat, dragen ze bij aan systeembalans én sparen ze SDE-subsidie. 

Hoe Eddy Grid omgaat met Regeltoestand 2

Eddy Grid voorspelt elk kwartier of regeltoestand 2 dreigt op te treden, en stuurt zonneparken, windparken, batterijen en flexibel vermogen naar de markt waar het op dat moment het meeste oplevert.

Het algoritme van Eddy Grid zoekt hierbij altijd naar de optimale balans tussen:

• de vooraf geplande handel (Day Ahead en Intraday),
• de verwachte onbalansprijzen,
• en eventuele extra inkomsten uit de balanceringsmarkten.

Met behulp van geavanceerde algoritmes kan Eddy Grid beter reageren op de snel veranderende prijzen, wat risico's op verlies minimaliseert. Alles realtime inzichtelijk in een dashboard: je ziet precies waar je stroom verhandeld is, en tegen welke prijs.

Eddy Grid is inmiddels zowel BRP (Balancing Responsible Party),  BSP (Balancing Service Provider) als CSP (Congestion Service Provider). Zo kunnen we actief handelen op alle balanceringsmarkten. Dit helpt ons om bij te dragen aan het balanceren van het energienet en om extra inkomsten voor onze klanten te genereren.